“Đồng đô-la Mỹ chỉ là một ảo giác được mọi người ở khắp nơi tin tưởng mãnh liệt.”

https://next.tgm.vn/song-va-khat-vong-trai-nghiem-tuyet-voi-trong-cuoc-doi/

Giá trị thực của tiền tệ và ảo giác tiền tệ

Chúng ta từng nghe ai đó nói rằng Bitcoin là một ảo giác, một hiện tượng “ảo giác tập thể”. Rằng nó chỉ là những con số trong không gian ảo, là một ảo ảnh, mong manh dễ vỡ như bong bóng xà phòng. Bitcoin không được đảm bảo bởi bất cứ thứ gì khác ngoài niềm tin của những kẻ ngốc đã mua nó và những kẻ ngốc hơn đã mua lại từ những kẻ ngốc trước đó. Và bạn biết gì không? Công bằng mà nói, tất cả những lời này đều đúng.

Có lẽ điều khó hiểu hơn đối với mọi người là đồng đô-la Mỹ cũng là một dạng ảo giác tương tự. Về bản chất, đồng đô-la cũng là những con số trong không gian ảo. Đôi khi, đồng đô-la được lưu trữ dưới hình thức tiền giấy hoặc đồng xu kim loại, mặc dù giấy và kim loại là vật chất hữu hình, nhưng những con số in trên đó thì không. Đô-la Mỹ không được đảm bảo bởi bất cứ thứ gì khác ngoài niềm tin của những kẻ ngốc chấp nhận nó làm phương thức thanh toán và những kẻ ngốc khác đồng ý chấp nhận khoản thanh toán đó. Điểm khác biệt chính là, ít nhất vào thời điểm này, ảo giác về đồng đô-la được chấp nhận rộng rãi và mạnh mẽ hơn.

Trên thực tế, gần như toàn bộ số đô-la Mỹ trên đời này (khoảng 90%) đều là vật trừu tượng – nó không thực sự tồn tại dưới bất kỳ hình dạng hữu hình nào. Vào năm 2012, James Surowiecki đã đưa ra báo cáo cho thấy “chỉ có khoảng 10% trong tổng nguồn cung tiền của Mỹ – tầm 1 nghìn tỷ đô-la trong tổng số 10 nghìn tỷ đô-la – thực sự tồn tại dưới hình thức tiền giấy và đồng xu.” (Hiện tại, con số này nằm trong khoảng 1,5 nghìn tỷ đô-la trong tổng số 13,7 nghìn tỷ đô-la.) Không có gì ngăn cản hệ thống ngân hàng tiếp tục in thêm tiền vào bất cứ khi nào họ muốn. Trong số 13,7 nghìn tỷ đô-la thuộc nguồn cung tiền cấp độ M2 vào tháng 10 năm 2017, đã có khoảng 13,5 nghìn tỷ được in ra sau năm 1959 – hay nói cách khác, M2 đã mở rộng gấp 50 lần chỉ trong vòng vài chục năm.

Nguồn cung ứng tiền tệ được chia làm các cấp độ: M0, M1, M2, M3 và M4 (chỉ ở Anh). Trong đó, cấp độ M2 là tổng lượng tiền mặt cho ngân hàng trung ương phát hành, tiền của ngân hàng thương mại gửi tại ngân hàng trung ương và tiền gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng.

quy-trinh-cung-ung-tien-te

Đô-la Mỹ chính là một dạng tiền tệ pháp định (fiat). Chữ “fiat” trong tiếng Latinh có nghĩa là “hãy biến ra”, ví dụ như “fiat lux” là “hãy biến ra ánh sáng” (một câu trong Kinh Thánh); từ đó, “fiat denarii” là hãy biến ra đồng lira, đồng bolivar, đồng rúp và đồng đô-la. Lịch sử đã chứng minh rằng các vị lãnh tụ quốc gia hầu như không thể cưỡng lại sự cám dỗ đến từ việc in tiền. Kết quả hiển nhiên của ham muốn này là sự lạm phát: Sức mua của 1 đô-la vào năm 1959 chỉ còn xấp xỉ 12 xu trong hiện tại.

Blockchain Bitcoin được tạo ra một phần để giải quyết điểm yếu này của quá khứ. Sau khi Bitcoin thứ 21 triệu được khai thác vào năm 2140, hệ thống này sẽ không còn sản xuất thêm Bitcoin được nữa.

Những kẻ bịp bợm và bọn trộm sẽ luôn tìm cách thao túng những cơ cấu khác nhau được thiết lập để kiểm soát và/hoặc chịu trách nhiệm điều phối bất kỳ hệ thống tiền tệ nào, và tất nhiên, chúng cũng sẽ tìm cách thao túng bất kỳ phương tiện lưu trữ giá trị nào. Trong quá khứ, chúng ta đã từng chứng kiến nhiều vụ lừa đảo và thao túng như Hồ sơ Panama và Paradise, mô hình lừa đảo Ponzi của Bernies Cornfeld và Madoff, vụ bê bối của JPMorgan trong thương vụ London Whale, vụ sụp đổ “siêu quỹ” LTCM và BCCI, những tên trộm khéo léo và thầm lặng ở bảo tàng Gardner tại Boston, cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và các gói cứu trợ đi kèm, vụ bê bối của sàn Mt. Gox, DAO, và Tether. Tất cả các phương tiện lưu trữ giá trị đều là mục tiêu của kẻ xấu. Và dù chúng ta sử dụng bất kỳ hệ thống trao đổi nào – thông qua bất kỳ phương tiện nào, hợp pháp lẫn phi pháp – tài sản đều có thể và sẽ được tạo ra rồi mất đi. Tuy nhiên, cuộc đời đôi khi thật bất ngờ khi một số người lại có thiện chí ngăn chặn sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thống tiền tệ – những đội ngũ phát triển tiền mã hóa.

Có một số khác biệt cơ bản giữa tiền mã hóa và đô-la Mỹ. Ví dụ, các giao dịch thực hiện trên hệ thống Bitcoin được lưu trữ trong một sổ cái không thể làm giả, không phụ thuộc vào thẩm quyền của ngân hàng hoặc chính phủ, mà dựa trên sức mạnh của mạng lưới máy tính cộng đồng, trong đó (ít nhất là trên lý thuyết) mọi người đều được tự do tham gia. Ngoài ra, xin nhắc lại, nguồn cung Bitcoin cuối cùng vẫn là cố định. Đặc tính ẩn danh của tiền mã hóa có lẽ không hoàn toàn bất khả xâm phạm như đặc tính ẩn danh của tiền mặt (loại đang lưu hành tự do, không bị theo dõi số seri.)

Về bản chất, tiền bạc là một ảo giác, một hiện tượng ảo giác tập thể. Bạn làm việc chăm chỉ để kiếm tiền, dành dụm tiền và đầu tư trên số tiền đó, nhưng ngay cả khi hiện thực là như vậy, giá trị “thực” duy nhất của đồng tiền là sức mạnh mang tính biểu tượng của nó. Xét theo một góc độ nào đó thì điều này khá hay ho đấy chứ.

Thỏa thuận chung của chúng ta, về giá trị của tờ tiền giấy màu xanh (đồng đô-la Mỹ), về đồng vàng Krugerrand của Nam Phi, về các token ETH, hay đồng bảng Anh, mới là điều quan trọng. Và thỏa thuận chung đó không có một điều khoản cố định nào; nó thay đổi liên tục. “Giá trị” của tất cả các loại tiền, tất cả các phương tiện trao đổi, đều trừu tượng và không ổn định, bất kể mọi nỗ lực trong việc bình ổn giá trị, ví dụ như đặt ra một tỷ lệ trao đổi cố định cho các tài sản khác nhau hay những nỗ lực trong việc điều chỉnh dòng tiền bằng cách thiết lập lãi suất. Tiền chỉ là một mạng lưới luôn dịch chuyển của các thỏa thuận, được tạo ra trong xã hội và thay mặt cho xã hội, và đó là toàn bộ ý nghĩa của tiền – một sợi dây liên kết mỏng manh trên mạng lưới lòng tin của con người.

Đâu là giá trị thực của tiền tệ

Giá bơ hoặc cà phê có thể tăng hay giảm giữa thời điểm tiền về trong tài khoản ngân hàng của bạn  với thời điểm bạn đi chợ. Trong tình huống thảm họa tự nhiên xảy ra, mọi người đột nhiên sẵn sàng trả một khoản tiền rất lớn cho một vài xô nước sạch. Vậy thì khi đó, “giá trị” của đồng tiền là gì?

Tất cả các lập luận phổ biến nhằm chống lại tiền mã hóa và công nghệ Blockchain bên dưới luôn bỏ qua một sự thật đó là bản chất tạm thời và mong manh của đồng tiền thông thường. Bất kỳ ai nghĩ tiền là “thật”, là bất biến, hay được đảm bảo bởi bất cứ gì khác ngoài niềm tin của con người vào các thể chế (mà cơ cấu tổ chức của của các thế chế đó luôn bất ổn) thì sẽ không thể hiểu được tiền mã hóa dù chỉ một chút. Đồng đô-la Mỹ được đảm bảo bởi “niềm tin trọn vẹn và uy tín của nước Mỹ“. Nhưng cụ thể điều này có nghĩa là gì?

Điều đó có nghĩa là nếu bạn lấy một đô-la mang đến Ngân khố Hoa Kỳ và yêu cầu đổi lấy giá trị của nó, họ sẽ đưa lại cho bạn… một đô-la.

Một sự thật “đáng buồn” là cuộc khủng hoảng tiền tệ ở các chính phủ không ổn định như Hy Lạp, Venezuela và Tây Ban Nha đã dẫn đến một số đột phá trên thị trường tiền mã hóa. Khi chính phủ Cộng hòa Síp tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng ngân hàng của đất nước vào năm 2013 bằng cách áp tỷ lệ chiết khấu (haircut) đến gần 7% lên tiền gửi ngân hàng của công dân, giá Bitcoin tăng vọt, có thể bởi vì vào thời điểm đó, các chính phủ Nam Âu đang nợ nần chồng chất khiến cho người dân nghĩ rằng Bitcoin là một “nơi trú ẩn” đáng tin cậy hơn để họ gửi tiền so với các ngân hàng tại Síp. Những người gửi tiền ở các ngân hàng Tây Ban Nha hẳn đang tự hỏi rằng: Ngân hàng nước mình sắp lâm vào hoàn cảnh tương tự sao?

Tóm lại, các định chế tài chính hiện tại của chúng ta có nhiều điểm yếu nghiêm trọng và luôn dễ bị tham nhũng. Những điểm yếu này đã xuất hiện từ rất lâu trước khi ý tưởng xây dựng Bitcoin lóe lên trong đầu nhà phát minh bí ẩn của đồng tiền này. Satoshi Nakamoto đã thẳng thắn chỉ ra điều này trong đoạn code của khối khởi nguyên (Genisis Block) trên chuỗi Blockchain của Bitcoin: “Tờ Times –  03/01/2009 – Thủ tướng Anh dự định kích hoạt gói cứu trợ lần hai cho các ngân hàng.” Ngay từ đầu, Bitcoin đã là một dự án được thúc đẩy bởi chính trị, là hệ thống mới được xây dựng một cách minh bạch nhằm mang đến  phương thức giao dịch kỹ thuật số có khả năng chống làm giả, từ đó hình thành một lựa chọn tốt hơn so với các hệ thống ngân hàng hiện tại của chúng ta.

Lý thuyết đằng sau tất cả các loại tiền mã hóa, bao gồm Bitcoin, là một mạng máy tính phân tán có thể tạo ra các số liệu không thể bị làm giả, do đó, về mặt lý thuyết, nó có thể đảm bảo tính vững chắc của đồng tiền tốt hơn so với các chính phủ. Và cho đến nay, dù gặp phải một số rào cản lớn trên con đường phát triển, hệ thống Blockchain mà Bitcoin được xây dựng nên ít nhất đã phần nào chứng minh được lý thuyết này. Khoảng hơn một triệu Bitcoin đã bị đánh cắp kể từ năm 2009, nhưng sổ cái phân tán của Blockchain, hệ thống kế toán nền tảng của Bitcoin, cho đến nay vẫn ổn định và không thể bị phá vỡ.

Nhiều vụ trộm cắp và lừa đảo xảy ra trong những ngày đầu của Bitcoin gợi ta nhớ đến bộ phim Kho báu ở Sierra Madre, một bộ phim tuyệt vời nói về lòng tham và sự tham nhũng vào những năm 1920. Không ai có thể phủ nhận một sự thật là viễn cảnh của sự giàu có tức thời, gần như ngay trước mắt, có thể khiến người ta trở nên điên rồ. Tuy nhiên, việc lòng tham sinh ra tội ác và sự điên rồ không hề khiến giá trị của vàng – thứ làm người ta nảy sinh lòng tham – giảm đi.

Vậy, khả năng chống tham nhũng của sổ cái Bitcoin vẫn tồn tại không chỉ nhờ vào đặc tính phân tán của hệ thống, hay các biện pháp bảo mật mã hóa thông minh, mà còn nhờ vào niềm tin mạnh mẽ và tài năng của các lập trình viên đầu tiên, những người đã dẫn dắt dự án này vượt qua giai đoạn “trứng nước” đầy khó khăn. Nếu không có sự điềm tĩnh của Gavin Andresen, người “chăm nom” duy nhất của Bitcoin qua nhiều thời khắc khủng hoảng ban đầu, dự án này có thể đã chết yểu.

Vì những thảm họa như vụ đánh cắp khoảng 800.000 BTC từ sàn Mt. Gox được phát hiện vào năm 2014, toàn bộ hệ sinh thái tiền mã hóa bị mang tiếng xấu. Ấn tượng đối với công chúng là Bitcoin đã bị tấn công bằng một cách nào đó, trong khi thực tế là sàn giao dịch lớn nhất lúc bấy giờ bị tấn công. Cũng giống như vụ Ngân hàng Trung ương Bangladesh bị mất 63 triệu đô-la trong tài khoản của họ tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York vào năm ngoái.

Nếu nói rằng “Bitcoin là một trò lừa đảo” chỉ vì một vài kẻ xấu đã lừa tiền của mọi người thì không khác gì nói rằng “ngành dịch vụ tài chính là một trò lừa đảo” bởi vì ngân hàng lớn nhất nước Mỹ đã từng phạm pháp và gian lận.

Bitcoin được sử dụng trên các trang web đen để mua bán ma túy!” Chà… hầu hết những tờ tiền 100 đô-la đều đã qua tay những tên trùm ma túy và có lẽ còn dính dấu vết của “hàng trắng”; nếu bạn phản đối những tờ tiền đó thì cứ chuyển hết cho CIC nhé.

Việc tiền mặt được sử dụng trong các giao dịch phi pháp có làm mất đi tính hợp pháp của nó không? Không hề. Sự thật là tiền bạc đã bị con người làm cho “vấy bẩn”, còn về bản chất thì tiền bạc là trung tính.

Không bao lâu nữa, hệ thống Blockchain hiện đang được sử dụng để đảm bảo các giao dịch Bitcoin sẽ được điều chỉnh và kết hợp với các hệ thống khác, bởi vì giá trị mà nó mang lại là không thể tính toán được.

Chúng ta có thể làm gì?

Các nhà đầu tư từ Phố Wall đến đường Sand Hill đều đã đầu tư kha khá tiền bạc, thời gian và công sức cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Blockchain. Ở khắp mọi nơi, người ta đều muốn biết chắc chắn một sự kiện nào đó có thực sự xảy ra hay không, công nghệ Blockchain có thể được lập trình để cho chúng ta những thông tin không thể bị tác động về sự kiện đó. Bất kể những khiếm khuyết trong hệ thống mà Satoshi Nakamoto đã giới thiệu vào năm 2009 – và cho tới bây giờ những khiếm khuyết đó vẫn còn khá lớn – nhưng ông đã chứng minh được rằng chúng ta thực sự có cách tạo ra phương thức lưu trữ dữ liệu giao dịch giữa con người với nhau được bảo đảm và không thể bị sai lệch, hoàn toàn không phụ thuộc vào các cơ quan bên ngoài như ngân hàng hay chính phủ. Khi đã tìm ra cách giải quyết vấn đề, không lý nào ta lại phủ nhận nó và quay lưng lại với nó, phải không? Chúng ta chỉ có một hướng đi, đó là tiếp tục phát triển giải pháp này.

Cuộc đấu tranh cho sự ổn định của bất cứ loại tiền tệ nào luôn dẫn đến thất bại, bởi vì bất cứ khi nào có cơ hội để thao túng hoặc giả mạo một giao dịch, người ta sẽ cố gắng tìm cách gian lận bởi tham lam là bản chất của loài người. Ngay cả việc đạt được sự ổn định có hạn và bấp bênh ở các nước phát triển cũng đòi hỏi sự thận trọng và nỗ lực rất lớn từ vô số con người trung thực, tuy nhiên, hệ thống tiền tệ vẫn chưa bao giờ thực sự vững chắc. Cuộc đấu tranh để duy trì niềm tin về việc tiền có giá trị “thực” sẽ không bao giờ kết thúc, và nó không bao giờ có thể kết thúc.

Nguồn: Medium

Bài dịch độc quyền của CIC